De pechgeneratie bestaat uit studenten die tussen 2015 en 2022 zijn begonnen aan een hbo- of universitaire studie in Nederland. Ze worden zo genoemd omdat ze door een opeenstapeling van overheidsbesluiten en externe crises op meerdere fronten tegelijk geraakt zijn, vaak zonder compensatie of eerlijk alternatief.
De term is niet zomaar een gevoel. Hij beschrijft een concrete groep die op sleutelmomenten in hun leven met de gevolgen van beleid werd geconfronteerd dat zij zelf niet konden beïnvloeden.
Waarom heet deze groep de pechgeneratie?
De naam zegt het al: het gaat niet om één tegenvaller, maar om een reeks tegenslagen die deze generatie studenten trof. De studenten die in 2015 of later begonnen, stapten in op het moment dat de basisbeurs werd afgeschaft. Waar eerdere generaties automatisch een maandelijkse bijdrage van de overheid ontvingen, moesten zij het stellen zonder die beurs en lenen om rond te komen.
Daarna volgden meer klappen. Tijdens hun studie brak de coronapandemie uit. Colleges gingen online, stages vielen weg en de sociale ontwikkeling waar je een studietijd normaal gesproken voor gebruikt, verdween grotendeels. Toch moesten studenten gewoon collegegeld blijven betalen. Een volwaardige studietijd kregen ze niet, maar de rekening was dezelfde.
En dan is er de woningmarkt. Wie in deze periode afstudeerde, stapte de arbeidsmarkt op met een studieschuld én belandde in een van de krapste huurmarkten die Nederland ooit heeft gekend. Een betaalbare woning vinden was voor veel afgestudeerden van deze generatie naar schatting rond 2022 en 2023 vrijwel onmogelijk, zeker in de grote steden.
De afschaffing van de basisbeurs als startpunt
Het begin van de pechgeneratie is direct verbonden met de afschaffing van de basisbeurs in september 2015. Het nieuwe leenstelsel dat daarvoor in de plaats kwam, betekende dat studenten moesten lenen voor hun levensonderhoud. Na de studie volgt een terugbetalingsverplichting die jarenlang op het inkomen drukt.
De belofte daarbij was dat de vrijgekomen gelden terug zouden vloeien naar de kwaliteit van het onderwijs. In de praktijk voelden veel studenten daar weinig van. Werkgroepen bleven groot, de contacturen namen niet merkbaar toe en de studiebegeleiding verbeterde nauwelijks. De studenten betaalden de prijs van het nieuwe systeem zonder de voordelen te zien.
Corona als extra klap
Studenten die rond 2019 of 2020 aan hun studie begonnen, kwamen vrijwel direct in de lockdowns terecht. Eerstejaars die normaal gesproken een sociaal netwerk opbouwen, kamers zoeken en een studentenleven beginnen, deden alles vanachter een scherm. Mentale gezondheidsproblemen namen in deze periode sterk toe onder jongeren en studenten.
De overheid bood beperkte compensatie: een tijdelijke verlaging van het collegegeld in het studiejaar 2020-2021 en de mogelijkheid om een extra jaar te studeren zonder extra kosten. Maar daarmee werd de gemiste ervaring, het opgebouwde welzijn en de studievertraging niet volledig rechtgezet.
Studieschuld, woning en inflatie
Na het afstuderen kwamen de gevolgen van het leenstelsel pas echt zichtbaar. Een studieschuld telt mee bij het aanvragen van een hypotheek. Wie tienduizenden euro’s heeft geleend tijdens zijn studie, kan daardoor minder lenen voor een koopwoning. In een tijd waarin huizenprijzen jarenlang sterk zijn gestegen, betekent dit voor veel mensen van de pechgeneratie dat kopen buiten bereik ligt.
Tegelijkertijd trok de inflatie in 2022 en 2023 sterk aan. Boodschappen, energie en huur werden duurder, terwijl de studieschulden en de hoge vaste lasten al drukten op het besteedbaar inkomen. De combinatie van beginnen met schuld, geen woning kunnen kopen en een gestegen prijsniveau maakt de financiële start van deze generatie structureel zwaarder dan die van hun voorgangers.
Is er compensatie gekomen?
Er is lang gestemd en gediscussieerd over compensatie voor de pechgeneratie. Uiteindelijk is er een tegemoetkoming ingevoerd: studenten die onder het leenstelsel vielen en tussen 2015 en 2023 hebben gestudeerd, kunnen aanspraak maken op een compensatieregeling via DUO. De hoogte van dat bedrag valt voor velen echter laag uit in verhouding tot de opgebouwde schuld en de gemiste kansen.
De discussie over of deze compensatie eerlijk en toereikend is, loopt nog steeds. Veel oud-studenten en belangenorganisaties vinden dat de regeling te beperkt is en te laat is gekomen.
De pechgeneratie is geen zelfgekozen label, maar een term die een herkenbare werkelijkheid beschrijft: een groep mensen die op precies het verkeerde moment de verkeerde keuzes van de overheid moest dragen. Of de compensatie ooit in verhouding komt tot wat deze generatie is misgelopen, is een vraag die voorlopig nog niet beantwoord is.
