Waarom zijn wortels oranje: de kleurrijke geschiedenis van een vertrouwde groente

Wortels waren niet altijd oranje

Wie nu naar de supermarkt gaat, verwacht bijna alleen de oranje wortel te vinden. Toch waren wortels eeuwenlang meestal paars, wit, geel of zelfs rood. In landen als Iran en Afghanistan werden vroeger veel paarse en witte soorten geteeld. Deze wortels hadden een andere smaak en vorm dan de wortels die je nu kent. Zelfs in oude geschriften uit de Byzantijnse periode worden al verschillende kleuren beschreven. Pas rond de zestiende en zeventiende eeuw verscheen de oranje wortel, en wel in Nederland. Tot die tijd was de nu zo bekende kleur niet algemeen verspreid.

Hoe de wortel haar oranje kleur kreeg

De oranje kleur van de wortel is te danken aan een stof die bètacaroteen heet. Deze stof is een vorm van vitamine A en zorgt niet alleen voor de kleur, maar is ook goed voor de gezondheid. Begin zeventiende eeuw begonnen Nederlandse boeren te experimenteren met het kruisen van gele en witte wortels. Zo ontstond langzaam de oranje variant. De nieuwe wortel groeide goed op de Nederlandse bodem, had een prettige smaak en een stevige vorm. Vanuit Nederland werd de oranje wortel langzaamaan naar andere landen gestuurd en werd het een bekende groente in Europa. Door deze ontwikkeling werd de oranje wortel uiteindelijk wereldwijd de meest verkochte soort.

De rol van het Nederlandse koningshuis

Soms wordt verteld dat de oranje wortel speciaal werd gekweekt als eerbetoon aan het Nederlandse koningshuis, het Huis van Oranje. Hoewel dit verhaal vaak wordt verteld en een leuke gedachte is, klopt het niet helemaal. Er zijn geen duidelijke bewijzen dat boeren dat als hun doel zagen. Het is waarschijnlijker dat de kleur gewoon goed werd ontvangen, omdat oranje een vrolijke, opvallende kleur was. Nederlanders hielden van de nieuwe wortel, niet alleen vanwege oranje als koningskleur, maar ook vanwege de goede smaak en stevige structuur. De keuze voor deze variëteit werd ondertussen zo populair, dat de oranje wortel algemeen de standaard werd.

De wortel vandaag de dag

Nu zie je misschien vooral de oranje wortel in de winkel, maar de andere kleuren zijn niet verdwenen. Soms zie je paarse, gele en witte wortels bij de natuurwinkel of op de markt. In de keuken wordt de oranje wortel wereldwijd het meest gekocht. Deze kleur is aantrekkelijk op het bord, geeft een zoete smaak aan gerechten en bevat veel gezonde voedingsstoffen. Schoolklassen leren vaak over deze groente en waarom wortels oranje zijn geworden. Het verhaal laat zien dat gewone dingen uit de supermarkt soms een veel rijkere geschiedenis hebben dan je in eerste instantie denkt.

De betovering van kleur in groenten

Wortels zijn een goed voorbeeld van hoe kleuren kunnen veranderen door teelt en selectie. Boeren kiezen soms bewust voor een bepaalde kleur, omdat mensen die mooi of interessant vinden. Door de komst van de oranje wortel is deze kleur nu algemeen geaccepteerd, maar dat wil niet zeggen dat andere kleuren geen plek meer hebben. In sommige restaurants worden mixen van gekleurde wortels gebruikt om gerechten er extra feestelijk uit te laten zien. Ook in tuinen duiken de oude varianten steeds vaker weer op. Zo keert de kleurrijke geschiedenis van de wortel weer langzaam terug.

Meest gestelde vragen over oranje wortels

• Waarom zijn oranje wortels tegenwoordig zo algemeen in winkels?

  Oranje wortels zijn populair geworden nadat Nederlandse boeren deze soort gingen kweken. De kleur werd aantrekkelijk gevonden en de wortel groeit goed. Zo werd de oranje variant steeds meer verkocht tot het de bekendste werd.

• Zijn andere kleuren wortels net zo gezond als de oranje variant?

  Wortels in andere kleuren zijn ook gezond. Paarse wortels bevatten naast bètacaroteen vaak meer andere stoffen zoals antioxidanten. Gele en witte soorten hebben minder bètacaroteen, maar blijven voedzaam.

• Kun je nog steeds oude, paarse of gele wortels kopen?

  Ja, dat is zeker mogelijk. Steeds meer markten en biologische winkels bieden ook paarse, witte of gele wortels aan. In sommige supermarkten vind je zelfs een mix van kleuren.

• Heeft het eten van veel bètacaroteen invloed op je gezondheid?

  Bètacaroteen is een stof in oranje wortels die in je lichaam wordt omgezet in vitamine A. Dit is goed voor je ogen en je huid, maar zoals met alles is het belangrijk om te variëren in wat je eet.